Psychologia rozwoju, nazywana również psychologią rozwoju człowieka, psychologią rozwoju w ciągu życia lub psychologią biegu życia, jest subdyscypliną psychologii zajmującą się badaniem zmian zachodzących w funkcjonowaniu człowieka od poczęcia aż do końca życia. Analizuje zarówno procesy wzrostu i dojrzewania, jak i zmiany poznawcze, emocjonalne, społeczne oraz behawioralne zachodzące na kolejnych etapach rozwoju.
Współczesna psychologia rozwojowa odchodzi od traktowania rozwoju wyłącznie jako procesu zachodzącego w dzieciństwie i adolescencji. Obecnie podkreśla się, że rozwój człowieka trwa przez całe życie, a każda faza życia wiąże się z określonymi zadaniami, możliwościami i wyzwaniami rozwojowymi.
Do podstawowych celów psychologii rozwoju należą:
Cel opisowy:
Polega na identyfikowaniu i opisywaniu zmian zachodzących w różnych obszarach funkcjonowania człowieka oraz określaniu prawidłowości charakterystycznych dla poszczególnych etapów rozwoju.
Cel wyjaśniający:
Dotyczy poszukiwania mechanizmów i czynników odpowiedzialnych za przebieg rozwoju. Psychologowie starają się wyjaśnić, dlaczego określone zmiany zachodzą, jakie procesy je warunkują oraz jakie znaczenie mają czynniki biologiczne, psychologiczne, społeczne i kulturowe.
Rozwój psychologii rozwojowej:
Za jednego z ważnych prekursorów współczesnego myślenia o rozwoju dziecka uznaje się filozofa i pedagoga Jean-Jacques Rousseau. W opublikowanym w 1762 roku dziele Emil, czyli o wychowaniu podkreślał znaczenie naturalnego rozwoju dziecka oraz konieczność dostosowania oddziaływań wychowawczych do jego potrzeb i możliwości rozwojowych.
Istotny wpływ na rozwój psychologii rozwojowej miała również teoria ewolucji opracowana przez Charles Darwin. W drugiej połowie XIX wieku badacze zaczęli interesować się rozwojem dziecka jako procesem podlegającym prawidłowościom biologicznym i ewolucyjnym. Jednym z pionierów badań nad rozwojem był G. Stanley Hall, który prowadził systematyczne obserwacje dzieci i młodzieży.
Znaczący wkład w rozwój psychologii rozwojowej wniósł także James Mark Baldwin, który badał rolę naśladownictwa, uczenia się oraz interakcji społecznych w rozwoju człowieka.
Na przełomie XIX i XX wieku duży wpływ na rozumienie rozwoju psychicznego wywarły koncepcje Sigmund Freud. Chociaż wiele założeń jego teorii psychoseksualnej nie znajduje obecnie pełnego potwierdzenia empirycznego, Freud zwrócił uwagę na znaczenie wczesnych doświadczeń dzieciństwa dla późniejszego funkcjonowania psychicznego człowieka.
Współczesna psychologia rozwojowa opiera się na dorobku wielu nurtów teoretycznych i badawczych, uwzględniając biologiczne, poznawcze, emocjonalne, społeczne i kulturowe uwarunkowania rozwoju.
Podstawowe okresy rozwoju człowieka:
W literaturze psychologicznej nie istnieje jeden, powszechnie obowiązujący podział etapów życia. Najczęściej wyróżnia się jednak następujące okresy rozwojowe:
I. Okres prenatalny
Od poczęcia do narodzin.
II. Wczesne dzieciństwo
Od narodzin do około 3. roku życia. Obejmuje okres niemowlęcy oraz poniemowlęcy.
III. Średnie dzieciństwo
Wiek przedszkolny, przypadający zazwyczaj między 3. a 6. rokiem życia.
IV. Późne dzieciństwo
Wiek szkolny, obejmujący okres od około 6.–7. roku życia do początku dojrzewania.
V. Adolescencja
Okres dorastania obejmujący wczesną i późną adolescencję. Jego granice są płynne
i zależą od czynników biologicznych, społecznych oraz kulturowych. Najczęściej przyjmuje się, że trwa od około 10.–12. roku życia do początku dorosłości.
VI. Wczesna dorosłość
Przypada orientacyjnie między 20.–25. a 35.–40. rokiem życia.
VII. Średnia dorosłość
Obejmuje okres od około 40. do 60. roku życia.
VIII. Późna dorosłość
Rozpoczyna się około 60.–65. roku życia i trwa do końca życia.
Współczesne rozumienie rozwoju:
Obecnie rozwój człowieka rozumiany jest jako proces dynamiczny, wielowymiarowy i trwający przez całe życie. Zmiany rozwojowe nie są wyłącznie wynikiem dojrzewania biologicznego, lecz powstają w wyniku wzajemnego oddziaływania czynników genetycznych, środowiskowych, społecznych, kulturowych oraz indywidualnych doświadczeń jednostki. Dzięki temu psychologia rozwojowa pozwala lepiej rozumieć zarówno uniwersalne prawidłowości rozwoju, jak i różnice indywidualne występujące między ludźmi.
Opracował Psycholog
Mateusz Grzyb
Zapraszamy do Punktu Porad i Konsultacji w Świetlicy środowiskowej, Jabłonna - Majątek 110 D (budynek przy OSP).
Wsparcie realizowane jest w ramach projektu: „Integracja społeczna osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem w Gminie Jabłonna” nr FELU.08.08-IZ.00-0047/24, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Lubelskiego , Priorytetu VIII Zwiększanie spójności społecznej, Działanie: 8.8 Wsparcie rodziny i pieczy zastępczej.
